Koniec III wieku – ok. 287 lub 303
Patronowie aptekarzy, fryzjerów, niewidomych, przemysłu chemicznego, aptekarzy, położnych, lekarzy, farmaceutów, chirurgów Wzywani przeciwko ślepocie, kamicy nerkowej, przepuklinom i zarazie Kanonizacje przedkongregacyjne.
Sędzia nakazał wrzucić ich do wielkiego ognia, ale płomienie odskoczyły od nich i zabiły wielu. Następnie kazano ich umieścić na narzędziu tortur… ale anioł Pański ich chronił… Sędzia nakazał uwięzić całą trójkę i kazał ukrzyżować i ukamienować Cosmo i Damiana przez lud, ale kamienie poleciały z powrotem na tych, którzy rzucili nich, raniąc wielu. Wtedy sędzia pełen szaleństwa postawił trzech braci pod krzyżem i nakazał czterem rycerzom strzelać strzałami w stronę Cosmo i Damiana. Jednak strzały się cofnęły… Kiedy sędzia to zobaczył, był całkowicie zdumiony, zadręczony aż do śmierci i nakazał wspólne ścięcie wszystkich pięciu braci. ~Fragment Złotej Legendy, XIII wiek
Dziś Kościół czci świętych Kosmę i Damiana — braci bliźniaków, lekarzy i męczenników, którzy od chwili ich śmierci cieszą się szeroką czcią na Wschodzie i Zachodzie. Niewiele wiadomo na pewno o tych świętych. Wiemy natomiast, że byli to męczennicy, najprawdopodobniej za panowania rzymskiego cesarza Dioklecjana. To, co jednak przeszło do nas w formie legendy, stanowi inspirujące świadectwo wiary i odwagi pierwotnego Kościoła.
Kosma i Damian mogli urodzić się w Cyrrhus we współczesnej Syrii, a później w połowie lub pod koniec III wieku przenieśli się do Zatoki Iskenderun w Cylicji we współczesnej Turcji. Byli bliźniakami, synami chrześcijańskiej matki i prawdopodobnie chrześcijańskiego ojca, który wychował ich w wierze. Zdobyli wykształcenie w zakresie leczenia i zostali lekarzami.
W tamtych czasach lekarze często otrzymywali wynagrodzenie na podstawie swojej reputacji. Ci, którzy byli wysoko wykwalifikowani i odnosili sukcesy, często zaspokajali potrzeby bogatych, otrzymując od nich regularne pensje. Inni pobierają opłaty za usługi indywidualnie. Legenda głosi, że Kosma i Damian byli chrześcijanami i postanowili ewangelizować w dużej mierze pogańską społeczność, w której żyli, dokonując czegoś niezwykłego. Oferowali swoje usługi lecznicze za darmo! Dzięki tej działalności charytatywnej otrzymali tytuł „Anargyroi”, co oznacza „bez srebra”. Ich kontrkulturowe praktyki przykuły uwagę współobywateli i wielu przyciągnęły do wiary. Legendy głoszą, że byli oni doskonałymi lekarzami, którzy uzdrowili wielu, być może bardziej dzięki modlitwom niż dzięki nauce. Jedna z legend głosi, że jako pierwsi przeszczepili nogę osobie po amputacji,
W 284 r. Dioklecjan został cesarzem rzymskim i rozpoczął wiele reform w imperium. W 303 roku zaczął wydawać serię edyktów, które doprowadziły do prześladowań w całym imperium i śmierci wielu chrześcijan. Wcześniej prześladowania miały charakter bardziej lokalny i przypadkowy. Około roku 287 lub 303 (dane są sprzeczne) rzymski prefekt Cylicji Lizjasz aresztował bliźniaków Kosmę i Damiana. Często pierwszymi ofiarami ataków byli prominentni chrześcijanie.
Zgodnie ze zwyczajem bracia mieli możliwość publicznego wyrzeczenia się wiary i oddania czci rzymskim bogom, aby ocalić życie. Odmówili i zostali skazani na śmierć. Różne legendy dotyczące ich śmierci mówią, że najpierw byli torturowani, aby zmusić ich do spełnienia życzeń prefekta. Udało im się jednak cudownie ocalić od cierpień i nie odnieśli żadnych obrażeń. Następnie podejmowano wiele prób zabicia ich przez utonięcie, ogień, strzały i ukamienowanie, ale każda próba zakończyła się niepowodzeniem. Ostatecznie ścięto Kosmę i Damiana oraz trzech ich braci.
Uważa się, że Kosma i Damian zostali pochowani w mieście Cyrrhus, ich możliwym miejscu urodzenia. Od tego czasu cieszą się powszechnym szacunkiem. Za ich wstawiennictwem przypisywano wiele cudownych uzdrowień. W ciągu stulecia od ich męczeństwa zbudowano kościoły ku ich czci w Jerozolimie, Egipcie i Mezopotamii.
W VI wieku cesarz rzymski Justynian I uczcił tych świętych, przywracając miasto ich pochówku. Wkrótce potem za ich wstawiennictwem cesarz otrzymał cudowne uzdrowienie. W dowód wdzięczności sprowadził ich relikwie do Konstantynopola, gdzie zbudował na ich cześć kościół, który stał się popularnym miejscem pielgrzymek. W kościele tym zapoczątkowano zwyczaj, że wierni całą noc pozostawali przy grobie na modlitwie, szukając cudownych lekarstw na swoje dolegliwości. Na przestrzeni wieków odnotowano wiele cudów.
Również w VI wieku papież Symmach włączył imiona Kosmy i Damiana do Kanonu Rzymskiego (I Modlitwa Eucharystyczna), a papież Feliks IV zmienił przeznaczenie pogańskiej świątyni z IV wieku w Rzymie, w ramach Forum Pokoju, zmieniając jej nazwę na Bazylikę Santi Cosma i Damiano. Choć przeszedł wiele renowacji, mozaiki z V wieku przedstawiające ich historię należą do najbardziej szanowanych dzieł sztuki sakralnej w Rzymie.
Chociaż nigdy nie poznamy dokładnych szczegółów historycznych życia i męczeństwa świętych Kosmy i Damiana, dopóki nie osiągniemy chwały Nieba, cnoty, które one wyrażają, powinny być źródłem inspiracji i zachęty. Ich dzieło ewangelizacji poprzez darmową i bezinteresowną służbę w imię Chrystusa jest godne naśladowania. Ich bohaterskie męczeństwo ukazuje nam cnoty odwagi i wierności Chrystusowi. Ich cudowne wstawiennictwo za chorych powinno zachęcić nas, byśmy dzisiaj polegali na ich wstawiennictwie za chorych.
Święci Kosmo i Damianie, zostaliście poruszeni Chrystusem i staraliście się dzielić swoją wiarą w Niego poprzez bezinteresowną i bezpłatną służbę wszystkim, którzy potrzebowali waszej opieki medycznej. Kiedy byli prześladowani, pozostaliście silni w wierze, wolewszy śmierć od grzechu. Proszę, módlcie się za mnie, abym poszła za Waszym przykładem bezinteresownej służby innym i miała odwagę być świadkiem Chrystusa bez względu na cenę. Zawierzam Ci w tym dniu także wszystkich chorych i potrzebujących Twojej modlitwy. Święci Kosmo i Damianie, módlcie się za mną. Jezu ufam Tobie.
